عزاداری امام حسین از منظر روانشناسی

بسیاری می پندارند که گریه نشان دهنده تألّم و عواطف آدمی است. عده ای دیگر منتقدانه میگویند: گریه جز خمودی، چیز دیگری به ارمغان نمیآورد و حال آن که دنیای امروز، دنیای تحرّک و نشاط است و انسان طالب شادی است؛ نه گریه .

از دیدگاه علمى - به ویژه بر اساس رویکرد روان شناختى - هر نوع غمگینى و غمگین بودنى، بیمارى و نابهنجارى تلقى نمى شود.

به بیانى دیگر اگر غمگین بودن و عزادارى با علایمی مانند: 1. افول سلامتى، 2. کناره گیرى اجتماعى، 3. احساس بى ارزشى، 4. احساس گناه، 5. ایده خود کشى، 6. بیش فعالى بدون هدف، 7. طولانى بودن نشانگان غم و 8. بروز و ظهور نشانگان به طور ناگهانى؛ همراه باشد، باید آن را یک غم بیمار گونه تلقى کرد.

حال باید دید که آیا غمگین بودن شیعیان در عزاى سرور شهیدان، با علائم جسمى و روحى فوق همراه است یا نه؟ آیا عزادارى براى امام حسین(ع) با از دست دادن سلامتى ، گوشه گیرى، احساس بى ارزشى و عدم کفایت، افکار خود کشى و احساس گناه همراه است؟

. از نظرعرفا گریه زیباترین و پرشکوه ترین جلوه بندگی و اظهار عجز و تسلیم و عبودیت در پیشگاه معبود قادر متعال است.

گریه انواع و اقسامی دارد(1) که مهم ترین آن با شرحی مختصر چنین است:
1. گریه ترس و هراس
2. گریه جلب ترحّم
3. گریه غم و اندوه
4. گریه شوق و شادی
5. گریه تقوا و رشد روحانی

عزادارى مسلمانان بر اساس شناختى که عزاداران از حسین بن على(ع) و اهداف عالى آن حضرت و حرکت منتهى به شهادت ایشان دارند، انجام مى پذیرد. ازاین رو در حین مرثیه سرایى، سوگوارى روشنگرانه دارند، نه شیون بى هدف. آنان با عزادارى به تمام زندگى خود هدف مى بخشند و حیات خود را حسینى مى سازند و کسب نشاط مى کنند و به سمت زندگى با عزّت و فرار از مرگ ذلّت آفرین و احساس ارزشمندى گام برمى دارند.

نکته دیگر اینکه مراسم عزاداری یک گروه اجتماعی را شکل می دهد. انسان موجودی اجتماعی است و بخش بسیاری از زندگی خود را در گروهها میگذراند. گروههای خانواده، مدرسه، همبازیها، همسالان، همکاران، گروههایمذهبی، سیاسی، اجتماعی و...، از گروههایی هستند که معمولاً بخش قابل توجهی اززندگی خود را با آنها میگذرانیم. گروههای مذهبی نیز در همین ردیف است و به عنوانیک گروه بررسی میشود.

از نظر روانشناسی حادثه کربلا یک نوع تجلی خود شکوفایی انسان کامل است. در رویکرد انسانگرایی، این اصل بیان می شود که انسانها به دنبال خود شکوفایی و کشف استعدادهای خود هستند؛ اکثر انسانها در همان نیازهای اولیه زندگی شان می مانند اما معدود افرادی هستند که خارج از نیازهای زیستی و نیازهای معمول و مرسوم جامعه به اجتماع خود نگاه می کنند و به دنبال کشف و نمایان ساختن بعد ملکوتی ، آسمانی یا همان بعد خود شکوفایی انسان هستند و از این جهت واقعه عاشورا به خصوص رفتارها و حرکات امام حسین(ع) و اصحاب با وفایشان نمونه یک خود شکوفایی است.

یکی از مسائل مطرح شده در حوزه روانشناسی مسئله یادگیری مشاهده ای است. ما همه ساله در ایام محرم و صفر با بازخوانی واقعه عاشورا یک نوع یادگیری و الگوپذیری از اقدامات امام حسین(ع) و یاران با وفایش را می توانیم داشته باشیم و به عبارتی دیگر نوعی الگو برداری خاص و ویژه برای شکوفایی داشته باشیم.

ضمن اینکه خود عزاداری و گریه کردن از نظر روانی می تواند تاثیر گذار باشد. بازخوانی همه ساله واقعه عاشورا در ماه محرم و صفر یک نوع کاتارسیس و تخلیه هیجانی را برای دوستداران و پیروان امام حسین(ع) ایجاد می کند

دینداری و اخلاق...